Tuesday, September 1, 2015

አእምሮ የሌለው ሕዝብ…( ነጋድራሰ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝ፣ ስራዎች)




Share/Bookmark


የባለ ምጥቁ አእምሮአርቆ አሳቢእጅግ ታላቅ ሰው...የገብረ ሕይወት ባይዳኝ ስራዎችን እስካሁን ባለማንበቤ ምንኛ ቆጨኝ መሰላችሁ፡፡እስኪ፣ እርሳቸው ከፃፏቸው ያስገረሙኝን ቃል በቃል ላካፍላችሁእንደኔ ያላነበባችሁ ጓደኞቼ በእርግጠኝነት ትገረማላችሁ፡፡ እርሳቸው ይህን ከፃፉት አንድ መቶ ዓመታት( አንድ ክፍለ ዘመን) እንደ ጉድ እብስ ብሏል፡፡ያም ሆኖ ግን፣ የእርሳቸው ወርቃማ ምክሮች ዛሬም ድረስ ተግባራዊ ሆኗል ብየ ለመናገር ያስቸግረኛል፡፡
‹‹ምነው የኢትዮጵያ ሕዝብ ከእንቅልፍህ መቸ ትነሳለህ? በዓለም ላይ የሚደረገውን ነገር ለማየትስ ዓይንሀን መቸ ትከፍታለህ?
አእምሮ በአእምሮ ካልሆነ በቀር በሌላ አትታገድም፡፡ስለዚህ ወዮለጽ በድንቁርና ለሚቀመጥ ሕዝብ ውሎ አድሮ ይደመሰሳልና፡፡››(ገፅ 22)
መንግስታችንም እንድትቀና የሚከተሉት አስር ነገሮች በቶሎ ቢፈፀሙ ማለፍያ ነበር፡፡
1.
ለመንግስት የሚሆን ገንዘብና ለንጉሱ የሚሆነውን ገንዘብ በስርዓት ይለይ
2.
ሕዝቡ ለመንግስት የሚከፍለው ግብር እንደየሀብቱ መጠን ቁጥር ሁኖ ይታወቅለት
3.
ሕዝቡም የሚከፍለው ግብር በብር እንጂ በእህል፣ በማርም በፍሪዳም አይሁን፡፡የመንግስት ስራ ሁሉም በባላገር አይሰራ፤ በባለ ደሞዝ እንጂ፡፡
4.
የአማርኛ ቋንቋ ገና ስዋስው አልተበጀለትም፡፡ ስለዚህ መንግስታችን ከያገሩ ስዋስው የሚያውቁትን ሊቃውንት ሰብስቦ ያማርኛን ቋንቋ ስዋስው ቢያስወጣ ደግ ነው፡፡
5.
ፍትሐ ነገስታችን ከዛሬው ያደባባይ ስርዓት ጋር አይስማማም፡፡ስለዚህ መንግስት የስርዓት አዋቂዎችን ሰብስቦ ከኤሮጳ ስርዓት ጋር የተስማማ ፍትሐ ነገስት ያውጣ፡፡የተፃፈ ስርዓት የሌለው መንግስት ብዙ ዕድሜ የለውም፡፡
6.
ያገራችን ሰራዊት ስርዓት የለውም፡፡ ስለዚህ የኤሮጳን መኳንንት አምጥተው ሰልፍን ቢማር ማለፍያ ነበር፡፡
7.
የዛሬው የመንግስታችን ብር የተበላሸ ና፡፡ ስርዓት ውል የለውም፡፡ባንዱም አውራጃ በጨው በሌላው በጥይት የሰፈራል፡፡
8.
ላገራችን ነጋዴ ስርዓት እስኪወጣለት ድረስ መንግስታችን አይቀናም፡፡
9.
ሕዝቡ ባንድ መንግስት ውስጥ መሆኑን አጥብቆ እንዲያውቀው አገሩን የሚዞሩ ተቆጣጣሪዎች ይሸሙበት፡፡
10.
የሃይማኖት አርነት ይታወጅ፡፡የሃይማኖት አርነት ጥቅም መሆኑን የማያውቅ ብዙ ሰው ይኖራል፡፡ያገራችን ሰው የተዋህዶ ሃይማኖት ከሁሉ ሃይማኖት ይበልጣል ብሎ ያምናል፡፡ በልጦ ግን ምን ረባን? ማንስ አወቀው? …ደግሞም ባገራችን አንድ የድንቁርና ነገር አለ፡፡ ሃይማኖቱ ተዋህዶ ያልሆነ ሰው አንደ ርኩስ ይቆጠራል፡፡ይህም እጅግ ያስቃል፡፡ አእምሮ የሌለው ሕዝብ ሁሉ የእግዚአብሔርን ቃል ሳያውቅ የእግዚአብሔር ጠበቃ ሊሆን ይወዳል፡፡
ሃይማኖት የልብ ነገር ነው፡፡ስለዚህ ሰማያዊው ንጉስ እንጂ የዚህ ዓለም ንጉስ አይቆጣጠረውም፡፡(ገፅ 23-28)
በአጠቃላይ፣ አእመሮ የሌለው ሕዝብ የሚከተሉትን ወሳኝ ነገሮች አይኖሩትም፡፡

          
           1.  ስራት የለውም፡

እኛ ኢትዮጵያውያንን በትክክል የተገነዘቡን ብቸኛው ምሁር ይመስሉኛል…ታላቁ አሰላሳይ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝ፡፡ ‹‹አእምሮ የሌለው ህዝብ ስራት የለውም፡፡ስራት የሌለው ሕዝብም የደለደለ ሃይል የለውም፡፡የሃይል ምንጭ ስራት ነው እንጂ የሰራዊት ብዛት አይደለም›› ሲሉ ዘመን የማይሽረው እውነታ ገልፀውልናል፡፡(ገፅ 10)

የችግሮቻችን ሁሉ ምንጭ ስርዓት አልበኝነት ነው፡፡የስርዓት አልበኝነታችን ትክክለኛነት ለማስረገጥ ሃገሪቷን እንዳለ አስታጥቀን ‹‹ሰፊው ሕዝብ›› በአንዲት ጭንቅላት እያሰበ በአንዲት አፍ እንዲናገር እንስገድደዋለን፡፡እኛ ያልነውን የማያደርግ፣እኛ ያየነውን ያላየ፣እኛ ያመንነውን የማያምን፣ እኛን ተከትሎ የማይጓዝ ይገደላል…ለስደት ይዳረጋል…በየማጎርያው ይታጎራል፡፡ ያለ ፍርድ፡፡ሐሳብን በሐሳብ ከመሞገት ይልቅ የሐሳብ ምንጭ የሆነውን የሰው ጭንቅላት በርቅሰን ለማክሰም እንለፋለን፡፡አንዱ ሙስና ሲፈፅም…ልማታዊ ባለ ሃብት…ሌላው ደሞ ክራይ ሰብሳቢ ብለን እንፈርጃለን፡፡ስራታችን በጭፍን ጥላቻና በጭፍን መውድድ የተመሰረተ ነዋ፡፡ሁሉም ነገር በሁለት ተቃራኒ ጫፎች ከፋፍለን እያየን እሳትን በእሳት ለማጥፋት በከንቱ ከለፋን ዘመን የለንም፡፡

ስርዓት ያለው ህዝብ ‹‹መዠመርያ ሕዝቡ ለመንግስት የሚገባውን ነገር ሁሉ እንዲፈፅምለት ይገባል፡፡ ሁለተኛም መንግስት ለሕዝቡ የሚገባውን ነገር ሁሉ እንዳያጣ፣ ከሽፍታና ከወንበዴ ከሌባም እንዲጠብቀው ይገባዋል፡፡…መንግስት እንዱን ነገድ አጥቅቶ ሌላውን ነገድ ለመጥቀም ስራው አይደለም፡፡ መንግስት ስርዓቱንና ደንቡን ያወጣል፡፡ስርዓቱንና ደንቡን ካወጣ በኋላ ግን በገዛ ዐዋጁ ፀንቶ በዚያው ባወጣው ስርዓትና ደንብ ይሄዳል፡፡…አስተካክለን ካሰብን ዘንድ  መንግስት መቆሙ ለሕዝቡ ሁሉ ጥቅም ነው፡፡ጥረቱም ህዝቡን ሁሉ በትክክል ለመጥቀም ያልሆነ መንግስት ሊቆም አይችልም፡፡›› (ገፅ 36) ይላሉ ታላቁ ምሁር፡፡ የሄ እውነታ ከነበረውና ካለው የሃገራችን ነባራዊ ሁኔታ ጋር ስናነፃፅረው ቅስም ይሰብራል፡፡‹‹የኛ›› ታላቁ ባለስልጣን ‹‹እነርሱ የእኛ ናቸው…የፈለጉትን ሁሉ አድርጉላቸው…ማንኛውም ዓይነት ክልከላ እንዳይደረግባቸው፤ እነዝያ እርጉማን…ዘረ ምንትስ…አሳድዳችሁ ያዟቸው…ህግና ደምቦች ለእነርሱ አይገቡም…እሰሯቸው፣ አንገለቷቸው፣ ቀጥቅጧቸው…ግደሏቸው›› እያለ እንዳሻው የሚፈተፍትባት ሃገር፡፡‹‹የእነርሱም›› ተራው ሲደርስ…ድል ቀንቶት በትረ ስልጣኑን ሲረከብ እንደዛ ያደርጋል፡፡ከዛም፣ ሁሌም አፍርሶ መገንባት…ሁሌም ከዜሮ መጀመር፡፡

በእኛው፣ ስርዓት በሌለን ህዝቦች የአመለካከትና የአስተሳሰብ አማራጮች ጠላቶቻችን ናቸው፡፡እኔን የማይከተል ካለ ከሃገር ይጥፋ ብለን ድርቅ እንላለን፡፡የትኛው ህግና ደምብ በየትኛው ጊዜና ሁኔታ ለሁላችንም እንደሚጠቅመን አናውቅም፡፡ጃፓኖች ስለተጠቀሙበት እንዳለ እንኮርጀዋለን…እንግሊዞች ስለተጠቀሙበት ‹‹እንዳለ ቃል በቃል እንኮርጀዋለን››…እነ ሌኒን…ጆሴፍ ስታሊን…ማኦ ወዘተ. ስለተናገሩት እኛም እንደ ዳዊት ካልደገምነው ሰማይና መሬት ይደበላለቁብናል…ቀኑ ይጨልምብናል፡፡አተገባበሩ ግን አናውቀውም፡፡ብንሳሳትም መሳሳታችን ለማወቅ ዝግጁዎች አይደለንም፡፡ቢነገረንም ለደብድብ ታጥቀን እንነሳለን፡፡እኛ የማንፈልገው መፅሐፍ…በእሳት እናጋያለን፤ እኛ የማንፈልገው መፅሔት ከሕትመት ውጪ እናድርጋለን፤ እኛ የማንፈልገው ጋዜጣም እንዲሁ እንዘጋለን፡፡ የእኛዎቹን ግን ቢፈልግ በሁሉም ገፆች ‹‹አበበ በሶ በላ›› እያልን እንጠቅጥቀው…ይታተማል…እንዳሻው ይሰራጫል፡፡

‹‹ዛሬ ደግ የተባለው ደንብ የሕዝቡን ዕውቀትና ሀብት ሲሰፋ ጥቂት ዘመን ቆይቶ የማይጠቅም ሆኖ ይገኛል፡፡እንዲሁም ዕውቀት ላላቸው ሕዝቦች ደግ የሆነው ደንብ ዕውቀት ለሌላቸው ሕዝቦች ትልቅ ጉዳት ይሆንባቸዋል፡፡ ማናኛውም ዐይነት ደንብ ለዘውትር የሕዝብ ጥቅም አይሆንም፡፡ የሚጠቅምበት ጊዜ አለው፡፡አንዱንም ሕዝብ የሚጠቅም ደንብ ሌላውንም ሕዝብ ሁሉ ሳይጠቅም አይቀርም አያሰኘም፡፡›› (ገፅ 37) እህህህም…በእኛ ሃገር ሁኔታ ግን…እኛን እስከ ጠቀመ ድረስ ማንኛውም ዓይነት ደንብ ተግባራዊ ከማድረግ ወደ ኋላ አንልም፡፡ያደንብ ለዘላለም ቢቀጥልም ደስታችን ነው፡፡ሌላው ዘመናይ መጥቶ እስኪያፈራርሰው ድረስ፡፡

       2.  ከታሪክ አይማርም

ታሪክ ራሱን ይደግማል ይባላል፡፡ የኢትዮጵያችን ታሪክ ግን በመድገም በቻ የሚገልፅ አይደለም…ያለ መቋጫ ይደጋገማል፡፡ሬነ ለፎርት የተባለ የፖለቲካ ተንታኝ እንደሚከተለው አስቀምጦታል፡-"The history of this country is one of eternal recurrence. The ‘national question” re-emerges where it has always been, with varying degrees of visibility: at the heart of Ethiopian political life… የኢትዮጵያ ታሪክ መቋጫ በሌለው ድግግሞሽ አዙሪት ይገለፃል፡፡ድሮ የተጠየቁ ሃገራዊ ጥያቄዎች በየጊዜው ተደጋግመው ይነሳሉ…በተለያየ ግለትና ንዝረት፡፡የኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ህይወት እምብርቱ ይሄው ነው"

ድሮና ዘንድሮን መለየት አይቻልም፡፡ድሮ የነበረው ዘሬም አለነገ አለመኖሩም እርግጠኛ መሆን አይቻልም፡፡በፖለቲካው፣ በኢኮነሚው እንዲሁም በማሕበራዊ ዘርፎች፡፡ሩጫችን ሁሉ ህልም ይመስላልበጣም አስሪአድካሚና ማምለጫ የለለው፡፡ለሶስት ዓመታት የኖርንባት ሃገር ዛሬም አናውቃትም፡፡ከሶስት ዓመታት በፊት ይኖሩበት የነበረው አኗኗር ዛሬም እንኖረበታለን፡፡ድሮ በተፈጥሮ ቁጥጥር ነበርን ዛሬም ያው ነን፡፡ዛሬም፣ቀኑን መምሸቱንና ያለመምሸቱን ወደ ላይ አንጋጥጠን በማየት እንለካለን፤ ደመና አይተን የአዝመራውን መማርና አለማማር እንገምታለን፡፡በዶማ እንቆፍራለን…በሬ ጠምደን እናርሳለን…በእጅ እንዘራለን…በእጅ እናርማለን…በማጭድ እናጭዳለን…በአህያ ጭነን ወደ ቤት እንገባለን፡፡

በሌላው ዓለም ቀንና ሌሊትክረምትና በጋ ልዩነት የላቸውም፡፡በእኛ ሃገር ግን ልክ እንደ ድሮው የሰማይና የምድር ያህል ርቀት ነው ያላቸው፡፡ሌሊት ጭለማ ነውቀን ብርሃን ነው፡፡ምክንያቱም ፀሐይ ጠብቀን ስለምንኖር፡፡ፀሐይ ከጠለቀችእኛም እንጠልቃለን፡፡በጋና ክረምትም እንዲሁ ናቸውክረምት ካልዘነበ እኛው ራሳችን እንደ ጤዛ እንዘንባለን፡፡ እንደ ቅጠል እንረግፋለን፡፡ በ1952 ዓ.ም(ዘመነ በጠቆ) የኢትዮጵያ ህዝብ እንደ ቀጠል ረግፏል…የወሎና ትግራይ ረሃብ እንዲሁ ስንት ህዝብ ጨረሰ…ንጉሱንም ይዞ ሄደ? 1976ና 1977 ዓ.ም ስንት ህዝብ ተራበ??? አሁንም 4.5 ሚሊዮን ዜጎች አስቸኳይ እርዳታ እንደሚያስፈልጋቸው እየሰማን ነው፡፡ ለምን???

ነጋድራስ ገበረ ሕይወት ታሪካችን በትክክል ሰለማይፃፍ ነው ይላሉ፡፡እውነተኛ ታሪክ መለፃፍ ‹‹አንደኛ  ተመልካች ልቦና…የተደረገውን ለማስተዋል፤ ሁለተኛ  የማያደላ አእምሮ…በተደረገው ለመፍረድ፤ ሶስተኛ የጠራ የቋንቋ አገባብ…የተመለከቱትንና የፈረዱትን ለማስታወቅ፡፡የገራችን ታሪክ ፃፎች ግን በነዚህ ነገሮች ላይ ሐጢአት ይሰራሉ፡፡›› በማለት የሃገራችን የተንጋደደ ታሪክ ምንጭ ገልፀውልናል፡፡(ገፅ 3) ለዛም ነው የአንዱን ታሪክ እርኩስ እርኩስ እያልን ስናንቋሽሸው የሌላውን ቅዱስ ቅዱስ እያለን ምናሞካሸው፡፡አእምሮ ቢኖረን ኑሮ ግን ታሪኩ የማንም ይስራው ጥሩ ከሆነ እየወሰድን መጥፎ ከሆነ ደሞ እያስወገድን አዲስ ታሪክ መስራት በቻልን፡፡እየሆነ ያለው ግን፣ ተጣምሞ በተፃፈው ታሪክ እርሰ በርሳችን ስንነተረክ ዛሬም ታሪክ ይሆናል፡፡ ከታሪክ ያለመማራችን ያበላሸው ታሪካችንን ብቻ ሳይሆን አኩሪ ታሪክ ልንሰራበት የሚገባን ዛሬያችንም በከንቱ እንድናሳልፈው ማድረጉን ነው፡፡የቆሸሸው ታሪካችንን ስናንቋሽሽ ሌላ ቆሻሻና አሳፋሪ ታሪክ እንሰራለን፡፡የጠፉ ሰዎችን ፍለጋ ወጥተን እኛም ጠፍተን እንደ መቅረት ይቆጠራል፡፡

3.  አርነት የለውም

በአብዛኛው ጊዜ፣ አርነት ወይም ነፃነት የአስተሳሰብ፣ የአመለካከት፣ የእምነት ወዘተ. ነፀብራቅ መሆኑን ይታመናል፡፡እነዚህም ራስን ከመቻልና ራስን ከመሆን ጋራ የተቆራኙ ናቸው፡፡በራሱ መቆም የማይችል ሰው ነፃነት ቢኖረውም ባይኖረውም ያን ያህል ልዩነት አያመጣም፡፡ ኤልበርት ሁባርድ ሰውየ ‹‹Freedom is a condition of mind, and the best way to secure it is to breed it…የአስተሳሰብ ወይም የንቃተ ህሊና ነፀብራቅ ነው፣የሚረጋገጠውም ከምጥ በማይተናነስ ልፋት ነው›› ብሏል፡፡

ነጋድራስ ገብረ ሕይወት ባይከዳኝ ደሞ ‹‹እስቲ አሁን እኛ የኢትዮጵያ ሕዝብ አርነት አለን ሊባል ነውን? አርነት ያለው ሕዝብ ማለት እውነተኛ ትርጉሙ ለብቻው መንግስት ያለው ሕዝብ ማለት ብቻ አይደለም፤ ራሱንም የቻለ ሕዝብ ማለት ነው እንጂ፡፡የኢትዮጵያ ሕዝብ እስከ ዛሬ ድረስ ገና ራሱን አልቻለም፡፡›› ብሏል፤የምንለብሰው፣ የግብ የምንበላበት፣ ውሃ የምንጠጣበት፣ቴሊቪዢኑ፣መኪናው፣ ሬድዮው፣ ላፕቶፑ፣ ሞባይሉ…ብቻ በከተሞች የምንጠቀምባቸው እቃዎች ሁሉ ራሳችን ያመረትናቸው ሳይሆኑ ከውጭ የመጣናቸው መሆኑን በመጠቆም፡፡እንዳውም የከፍለ ሃገር ሰው ሳይሻል ይቀራል? የራሱ ልብስ፣ ዣንጥላ፣ ቤት፣ ድስት፣ ምጣድ፣ ስፌድ፣ መሶብ፣ማረሻ…ወዘተ ያመርታል፡፡

ብቻ፣ የወጪና የገቢ ንግዳችን መጣጣም እንዳለበት፣ ምርትና ምርታማነታችንን ማሳደግ እንዳለበን፣ የጉክሩክ ሕጋችን አስተማማኝ መሆን፣ መገናኛ አውታሮችን ማስፋፋት እንዳለብን፣ የስልጠና ማዕከላት ማስፋፋት የግድ እንደሚለን ወዘተ. በአጠቃላይ በጥንቃቄ የተዋቀረና የተቀናጀ ስርዓት ማቋቋምና በየጊዜው እያሻሻልን ከታሪክ እየተማርን ካልተጓዝን ከድኽነትና ኋላ ቀርነት አዙሪት መላቀቅ እንደማንችል ከመቶ ዓመታት በፊት ተነግሮናል፡፡ዛሬም ድረስ ግን ተግባራዊ ካደረግናቸው ይልቅ ያለተገበርናቸው ይበዛሉ፡፡ 

የሆነ ሆኖ፣ እኛ ኢትዮጵያውያን ነፃነታችንን ለማወጅ ከፈለግን የሚከተሉትን አውቀን ተግባራዊ መድረግን እንደሚኖርብን አስገንዝበውናል…ታላቁ ሰው ነጋድራስ ገብረ ሕይወት፡፡

መዠመርያ፤ ሰው የተፈጠረው የምድር ጌታ ለመሆን ነበር፡፡ነገር ግን በመዠመርያ ጥቂት እራሱን ስለ ሆነ የሚበቃ መሳርያ የለውምና፣ የምድር ተገዥ ሆነ፡፡

ሁለተኛ፤ በኋላ ግን ዕውቀት ስላገኘ ተባዛ፣ ተባበረም፡፡
ሶስተኛ፤ በዝቶ ከተባበረም ዘንድ ስራውን ተከፋፍሎ ስራውን ሰራ እንደየስራው መጠን መለዋወጥ ዠመረ፤ ዋጋ ማለት የስራ መለኪያ ነውና፡፡
አራተኛ፤ ሃብት ማለት የዓለም ጌትነት መለክያ ነው፡፡…ሁሉንም የምትሰጥ መሬት ናት፡፡ ማንቀሳቀስና ማገጠም ግን የሚሆነው በስራ ብቻ ነውና፤ ሃብት ማለት የተከማቸ ስራ ማለት ነው፡፡

አምስተኛ፤ ማንኛውም የሚሰራ ስራ ከኋላ የሚከተለውን ስራ ያቀላል፡፡ማንኛውም ሃብት የበለጠ ሀብት ይከተለዋል፡፡መዠመርያ ግን ስራ ሁሉ እጀግ ያስቸግራል፡፡ዥማሪም የሌለው ስራ ፍፃሜ አያገኝም፡፡ሃብት ሳይዠመር አያድግም፡፡ስለዚህ ዥማሪው ወዲያው ወዲያው ሲጠፋ አንዳች ስራ አይጠራቀምም፡፡ከዚህም ምክንያት የተነሳ ዕውቀት በሌለው ሕዝብ ውስጥ በላተኛው ከሰራተኛው ይበዛልና፤ አንዳችም የተሰራ ነገር አይከማችም፡፡እነዲዚህም ያለው ሕዝብ ከድኽነት አይወጣም፡፡

ስድስተኛ፤ የሕዝብ ሃብት የሚሰፋው ሕዝቡ የሚያስፈልገውን ሁሉ ለመስራት ስራውን በብዙ ተካፍሎ የተለዋወጠ እንደሆነ ነው፡፡የሄ እንዲሳካም እንደ መንገድ፣ ዘመናዊ መጓጓዣዎች፣የመገናኛ አውታሮች ወዘተ. ሊዘረጉ ይገባል፡፡ይህ ካልሆነ ግን ትርፍና ኪሳራ ሰለማይጣጣም ድህነት ይንሰራፋል፡፡(ሁለቱ አረፍተነገሮች ተጨምቀው የቀረቡ ናቸው)

ሰባተኛ፤ ስለዚህም የድካማቸውን ፍሬ የሚለዋወጡ ሰራተኞች እንዲቃረቡ መንግስት መጣር ይገባዋል፡፡ይህም ማቃረብ የሚሆነው በመንገድና በምድር ባቡር ነው፡፡ባንድ መንግስትም ውስጥ ካንዱ አውራጃ ወደ አንዱ አውራጃ የሚመላለስ ዕቃ ሲቀረጥ ሰራተኞቹን እንደ ማራራቅ ያኽል ነውና፤ ሕዝብንም ምንግስትንም ይጎዳል፡፡

ስምንተኛ፡ መንገድና የምድር ባቡርም ጥቅም የሚሆነው የስራ ማሰልጠኛ የትምህርት ቤቶች በያይነቱ ሲሰራና ማናቸውም ዕቃ ሁሉ እንደሚቻል መጠን ባገሩ ውስጥ እንዲበጅ መንግስትም ሲጥርበት ነው፡፡በዚሁም ጥረቱ ዋና አጋዥ የሚሆነው የተደላደለ የጉምሩክ ደንብ ነው፡፡በቀረጥ የሚገባ ገንዘብ ቢበዛ ለመንግስት ትልቅ ጥቅም አይሆነውም፤ ዋና ጥቅሙ ያገሩ ሃብት ጥቅም ነው፡፡የሚያስፈልገውን ነገር ሁሉ ከውጭ አገር የሚያመጣ ሕዝብ ግን ፍፁም ድኻ ነው፡፡ገበያው እርቆት ዕቃውን የሚያመጣለት ነጋዴ ዕቃው በውነት ከሚያወጣው ዋጋ ብዙ አብልጦ ይሰጣል፡፡

ዘጠነኛ፤በእንደዚሀ ያለውመ አገር ውስጥ የባላገሩ ጥቅም እያነሰ ይሄዳል፤ መሬቱም ይረክሳል፡፡በጥቂቶችም ሰዎች እጅ ይገባል፡፡መሬቱም በጥቂቶች ሰዎች እጅ የገባ ሕዝብ በጣም ይደኸያል፡፡ሕዝቡ በያይነቱ ስራ ባልሰለጠነም አገር ቢያበድሩት ይጎዳዋል እንጀ አይጠቅመውም፡፡

አስረኛ፤የመንግስት መሰረት እርሻ ነው፡፡ ባለእርሻ የሚያገኘው ጥቅም ሲያንስ የመንግስት መሰረት አይጠናም፡፡ባለእርሻ ሲጠቀም ግን መንግስት ይጠነክራልና ይበረታል፡፡ (ገፅ 124-126)