Ethio Telecom: World Class Operator or World Class Oppressor????

 

I am writing this article to express my deepest grievances as
     1. A subscriber or customer
     2. An employee and 
     3. A concerned citizen 
Who is after all not disappointed by Ethio Telecom services?

December 2, 2010 Ethiopian Telecommunications Corporations (ETC), the oldest telecom operator in Africa, was officially replaced by Ethio Telecom (ET). France Telecom overtook the managerial role of the company for two and a half years contract amassing over 30 million Euros. The white guys pledged that they would build “A World Class Operator” within the given period.

 They started their work by firing former employees of Ethiopian Telecommunications Corporation. Over 9 thousand employees were dismissed. The stability of the company was shacked to the root; rumors became the official communication systems. Almost all employees went frantic...favoritism, nepotism, bribery, extortion and corruption overtook HR recruiting role. Some higher officials traded their power for sexual craving. Debris of abuse was everywhere.

To realize a so called world class operator, the French guys destroyed the core values of the over hundred years old company: customer handling and employee satisfaction became worse than ever.

ETC used to sponsor for its employees to pursue higher education specializations, advanced trainings and international certifications which are basic for the advancement of any visionary company. The French management advised Debrtsion Gebremichael to condemn such things. Debrtsion never hesitated to do so while he was personally pursuing his PHD.

Why EPRDF did outsource ET management?

Because, just like its predecessors, the EPRDF government does not believe in the professional skills of Ethiopians… it is a worshiper of foreign nationals. The late PM once scornfully labeled Ethiopian engineers even as incapable of laying out cables. At ET Ethiopian engineers are mere facilitators of foreign engineers especially from China, India, and Philippines. As a result, most ET employees are deliberately incapacitated both technically and managerially. That is why the French managers, including the CEO, are not replaced by Ethiopians even after the contract has been officially terminated.

Did the French CEO and his higher officers deliver what they wished?

According the contract they had to score over 75 percent to continue and over 95 percent to get a handsome bonus. Debrtsion said “The company scored 83; therefore, it received what was stipulated in the contract, although some amount has been deducted, because they did not honor some parts of the agreement.” Well, had the company invested over 30 million Euros on its employees and on network expansion it would have achieved more than this. Moreover, it would have created a sense of ownership in its employees which in turn would have enhanced customer satisfaction. Now, the most outstanding employees have left the company and the remaining are there out of lack of better alternatives. This is a sheer failure indeed.

The French managers were also good at copying another company’s logo to replace the older one. Now, the selection of another logo is underway. The knowledge transferred to ET employees is not just like one being hailed by Debretsion.

Patric (customer service chief officer) used to spend most office hours at a nearby café after having coffee and some cake. Anyone who had been to Patric’s office will never forget his taboo words.

Eric Franchon (IS Division CIO) will also be remembered for scaring the hell out of ET employees. He used to round from office to office shouting and groaning like a dare devil. That idiot white man has smoked our company like his cigarettes.

Most of those France Telecom pensioners were expert womanizers not company builders as Debretsion considered them.

That is why neither ET employees nor customers are satisfied even after three years foreign managerial control with an extremely luxurious payment. Customer service handling and employee motivation are worse than ever. If the company genuinely envisions to achieve world class standards, it must invest on its indispensable assets...employees. And then, the employees in turn won't hesitate to invest their knowledge and skills to satisfy customer demands.

ፕሮፌሰር ? መስፍን ወልደማርያም፡ በኢትዮጵያ የረዥሙ ዓረፍተ ነገርና ነውጠኛ ስብእና የክብረ ወሰን ባለቤት???

በዓለማችን የረዥሙ ቃል  ባለቤት በደቡብ አፍሪካ  የሚነገር አፍሪካንስ(Afrikaans)የሚባል ቋንቋ ሲሆን 136 ፊደላት አሉት፡፡የዓለማችን ድንቃ ድንቆችን በዘገብ የሚታወቀው ‹Guinness Book of World Records> የዓለማችን ረዥሙ ዓረፍተ ነገር 1,288 ቃላት እንዳለውና  ክብረወሰኑም በዊሊያም  ፎለክነር እንደተያዘ ዘገቦ ነብር፡፡ ኒገል ቶም የሚባል ፀሐፊም  469,375 ቃላት ያሉት ዓረፍተ ነገር  በአራት ጥራዞችን(ቮሊሞች)ከፋፍሎ አሳትሟል ፡፡ ነገር ግን የቋንቋ ስነ ስርዓት(ገራመር)የተከተለ አይደለም፡፡

የህን አስቅኝ መረጃ እንድፅፍ ያነሳሳኝ በአዲስ ታይምስ መፂሔት ቋሚ ዓምደኛ የሆኑት ፕሮፌሰር መስፍን ወልደማርያም የፃፏቸው መጣጥፎች ካነበብኩኝ በኃላ ነው፡፡ፕሮፌሰሩ ሲፅፉ ዓረፍተ ነገሮችን በድርብ ሰረዞችን እየከፋፍሉ ይዘጓቸዋል፡፡ በፕሮፌሰሩ አፃፃፍ አራት ነጥብ የዓረፍተ ነገር መዝጊያ ሳይሆን የአንቀፅ ማሳረጊያ ነው የሚመስለው፡፡አንድ አንቀፅ ካልሞላ በስተቀር አራት ነጥብ አያስቀምጡም፡፡

እናም በሃገራችን የረዥሙ ዓረፍተ ነገር ባለቤት ፕሮፌሰር መስፍን ሳይሆኑ አይቀሩም፡፡ እኔ በ355 ቃላት የታጨቀ ዓረፍተ ነገር አንቢቤላቸዋለሁ…በግዕዝ ተፅፎ ያነበብኩት ረዥሙና የሚያቅለሸልሽ ዓረፍተ ነገር፡፡ በዚህና በሚመርጧቸው ዘረኛና በጭፍን ጥላቻ የታወሩ ቃላት ምክንያት አንድም ያርሳቸው መፅሐፍ ጀምሬ የጨረስኩት የለም፡፡ ለማዓርጋቸውና ዕድሜቻው የሚመጥን ስብእና የተላበሱ ሰው መስለው አይታዩኝም፡፡ በቅርቡ ስላሳተሙት ‹መክሸፍ እንደ ኢትዮጵያ ታሪክ› የሚለው መፅሐፋቸው በቁም ነገር መፂሔት ያደረጉት ቃለ መጠየቅ ሳነብ በጠያቂያቸው ላይ ሲሰነዝሯቸው የነበሩ ሃይለ ቃላት ለዓመታት የተቋጠረ ቂም እንዳላቸው ያሳብቃሉ፡፡ ጠያቂውም ግራ ሳይገባው አልቀረም የኃላኃላ ተጠያቂ  ነው የሚመስለው፡፡

ዲያቆን ዳንኤል ክብረት ሰለአዲሱ መፅሐፋቸው የግሉ አስታየት ስንዝሮ ነበር፡፡የፕሮፌሰሩ የመልስ ምት  ግን በዱላ ቀረሽ የቃላት ውረፋ ጀምሮ የተቋጨው፡፡የመግቢያቸው ዓረፍተ ነገር ‹‹አቶ ዳንኤል ለመናገርና ለመጻፍ ያለው ፍጥነት በሚናገርባቸው ጉዳዮች ላይ ካለው እውቀት ጋር አይመጣጠንም፤ እንዲያውም ያውቃል እንዲባል የሚጽፍ አንጂ አውቆ የሚጽፍ አይመስልም›› ይላል፡፡እንግዲህ አስቡት በፕሮፌሰሩ  አባባል ከርሳቸው ወድያ አውቆ የሚፅፍም ሆነ የሚናግር በሃገራችን አበቆለም፡፡ማሳረጊያ ነጥባቸው ያየን እንደሆነም‹‹ስለእውቀት ከተጻፈ መጽሐፍ ተነሥቶ ወደመንግሥቱ ኃይለ ማርያም ጓዳ ገብቶ፣ ስሙ የማይጠራ ዶክተርን መነሻ አድርጎ፣ ይህን ሁሉ እኔ እንደማውቅ ተናግሮ በድንቁርና ምርጊት ይደፍነዋል! እንዲህ ያለ ሰው ስለእውቀት ለማውራት ለምን ይነሣል? ከበሽታ በቀር ምን ሌላ ይገፋፋዋል?›› ነው የሚለው፡፡ስለእውቀት የሚፅፉ ከሆነና እንደ መዓርጋቸውና ዕደሜቻው እንዲከበሩ ከፈለጉ ሰው ማክበር አለባቸው፡፡ ሌሎችን እንዳሻቸው እየተዛለፉ እንዲጨበጨብላቸው የሚጠብቁ ከሆነ በእርግጥም ጤንነት አይደለም፡፡ እንደኔ እምነት ማንኛውም ሰው ለመፃፍና ለመናገር የፕሮፌስርነት ማዓርግ እስኪሰጠው ድረስ መጠበቅ የለበትም፡፡

ፕሮፌሰር መስፍን ስለ ግላዊ ስሜታቸው እንጂ ስለሙሁራዊ አስተሳሰብ ደንታ የላቸውም፡፡ ስለ ስነ አመክንዮ(ሎጅክ)ምንም አይጨነቁም፤ መፅሐፎቻቸው የወጥ የሆነ ሃሳብ አያቀርቡም … ባንዴ ሁለት ዛፍ ላይ ለመንጠላጠል የሞክራሉ፡፡አጥብቀው የተቃወሙትና የኮነኑት ሐሳብ ወይም ግለሰብ መልሰው ሲክቡትና ሲያሞካሹት ይስተዋላል… ከገዠው ፓረቲ ብሰተቀር፡፡ፕሮፌሰር የሚያክል መዓርግ መሸከሙ ሳይከብዳቸው የቀረ አይመስልም፡፡በየጊዜው የሚያሳትሟ መፅሐፎችና በየሚድያው የሚያቀረቧቸው መጣጥፎች የገቢ ምንጭ ሊሆኑ ይችላሉ፤ ለሃገራችን አንድነትና ሰላም ግን ምንም አይፈይዱም፡፡

ገጠመኝ

በአንድ ካፌ ውስጥ ቁጭ በየ በደቡብ አፍሪካ በኢትዮጵያና በታንዛንያ የሚካሄደው የኳስ ጨዋት እየተመለከትኩ ነው፡፡ ሳላዲን ሰይድ ቅጣት ምት ስተዋል! ወይኔ! ወይኔ! ወይኔ! በቁጭት እርር ድብን በያለሁ… አንጀቴ ተቃጥሎ ቋንጣ ሁኗል፡፡ ጨዋታው አሁንም እየቀጠለ ነው፡፡ የፈጣሪ ያለህ! ጀማል ጣሰው ተጎድቶ ወጥቷል… በስትሬችርና በቀይ ካርድ፡፡ሙዴ ተሰርቋል፤ ተስፋችን እንደ ክር መንመኗል፡፡ኦይ! ኦይ! ኦይ ዛምብያ ጎል አስቆጥሮብናል፡፡

ከራሴ ጋር እየተነጫነጭኩ ጫወታውን መመልከት ቀጥያሎህ፡፡ የመጀመርያውን የጫወታው ክፈለ ጊዜ አልቋል… ዛምቢያ አንድ – ኢትዮጵያ ባዶ! ወይነዶ! ወይነዶ! ወይነዶ! መቼ ይሆን የምንላቀቀው ከጎል መዓት መስተንግዶ?

ከዕረፍት በኋላ የኢትዮጵያ ብዱን ጠንክሮ በመጫወት ላይ ነው፡፡ እኔ አላምንም! አስር ለአስራ አንድ ያጣድፏቿል… ደስ ሲሉ! አዲስ ህንፃ ተቀይሮ ወደ ሜዳ ገብቷል፡፡ የጨዋታው ሚዛን ኢትዮጵያውን ወስደውታል፡፡ አያጠቁ ነው፤ በጣም ተመስጫሎሁ፡፡ ልቤ ተንጠልጥሏል… እፍ! ወደ አናቴ ሊወጣ ነው፡፡ ሳላዲን ሰይድ ለአዳነ ግርማ፣ አዳነ ግርማ! አዳነ ግርማ!አ…ዳ…ነ!!! !ጎጎጎጎል!በደስታ ሰክሬ እምሆነውን አጥቻሎሁ፡፡ በእጆቼ እያጨበጨበኩ በአፌን አፏጫሎሁ፡፡ 

ድንገት አስተናጋጇ መጥታ ‹‹ምን ልታዘዝ!>> አትለኝም፡፡ ጎል! ጎል! ጎል! ጎሽ የኔ እናት!ጭማሪ ጎል ይዘሽ ነይ፡፡

በሳቅ ፈዳች፡፡ እየሳቀች ሄደች፤ ያዘዝኩት ጎልም አልመጣም ለጀቷም አልተመለሰችም፡፡ በቃ ጨዋታው በዛው አለቀ፡ ኢትዮጵያ  አንድ–ታንዛንያ አንድ፡፡ኢትዮጵያውን በጋራ! ደጋፊዎችና ተጫዋቾች ታሪክ ሰርቷል፡፡ ያለ አምበላቸው ደጉ ደበበና ቋሚ በረኛው ጀማል ጣሰው፡፡

 መልካም ዕድል ለምርጥ ብሔራዊ ብዱናችን!

ትኩስ ወሬ ስለ ካውያ፤ ‹‹ካውያ ባለሃብት እያደረገ ነው››

አንዳንድ ሰዎች ተንግሮት የማይሰማ፣ እየሰማም ቢሆ ሆን ብሎ ሰዎችን ለማናደድ እዳንልሰማ በማስመሰል ‹‹ምን አልከኝ/ሺኝ? እ፣ እ… እ…እ›› እያለ የሚያታክት ሰውን ‹‹ካውያ›› ብለው ይጠሩታል፡፡ እንደ ካውያ ቀስ እያለ ልብን የሚያቃጥል፣ አንጀት እርር ድብን የሚያደርግ ዓይነት ሰው ማለት ነው፡፡

አሁን ግን ወሬው የተቀየረ ይመስላል፡፡ በአዲስ አበባ የሚናፈስው ወሬ ወሬውን የሰማ ሰው ሁሉ ፀጉሩና ልቡ እንዲቆም የሚያደርግ ሁኗል፡፡ ሰው ሁሉ ግራና ቀኝ እየተሯሯጠ፣ ልቡ በድካም ቀጥ እስክትል ድረስ በሐሳብም ሆነ በእውን እየከነፈ ይገኛል፡፡በቃ ምን ልበላችሁ? ክንፍ አውጥቶ መብረር ያሰኟል፡፡ አንድ ካውያ እስከ ስድስት ሚሊዮን ብር ድረስ እየተቸበቸበ እንደ ሆነ እየተነገረ ነው፡፡እስኪ አስቡት፤ በአንድ ካውያ ባንዴ ሚሊየነር መሆን፣ ከዛም ‹‹ድህነት ደና ሁኚ›› እያሉ መዝፈን… እንኳን በእውን ሽሮ እየበሉ እንዲህ ዓይነት ህልም ማለም ራሱ መታደል ነው፡፡ስለሆነም ይህ አለቧልታ (እስካሁን ድረስ አላመንኩም)እውነት ከሆነ ‹‹ካውያ›› ስድብ መሆኑን ቀርቶ የሙገሳና የመቆለማመጫ ቃል ሊሆን ነው፡፡ከባሕር እንቅና ከዲያሜንድ የከበረ በአቋራጭ የማብልፀግያ መንግድ ሊሆነ ነው፡፡

ካውያ ካላችሁና የሚከተሉትን መስፈርቶ የሚያሟላ ከሆነ ያካውያ ልብስ መተኮሻ ብቻ ሳይሆን ዲያሜንደም ጭምር ነው… ሚልየኖችን የሚያስታቅፍ፡፡

1.ወደ ካውያው እስክርቢቶ ስታስጠጉለት ካገነፈለው ወይም ቀለሙን ከቀየረው

2. ሞባይል ስታስጠጉለት ኔትወርኩን ካጠፋውና

3.ፎቶ ልታነሱት ስተሞክሩ የማይነሳ ከሆነ(ጥቁር ብቻ ከሆነ)

እጅግ የተከበሩ ባላሃብት መሆነዎን ያረጋግጡ፤ እናም እንኳን ደስያሎት እላለሁ፡፡ እንድ ነግር ግን እስካሁን ድረስ ግልፅ አይደለም፤ ለምን ጥቅም እንደሚውል፡፡

አንድ ወሬ ልመርቅሎት(ምናልባት እስካሁን ካልደረሱበት)፡፡ የድሮው ትልቁ ፋኖስም ከካውያ በበለጠ የናጠጠ ትጃር ያደርጋል የሚል ወሬ እየተናፈሰ ነው፡፡እናም ከአያቶችዎ የወረሱት የጠቀረሸ ፋኖስ ካልዎትም አሁንኑ ያፈላልጉት፡፡

እናንተስ ምን ትላለችሁ?በናንተ አከባቢ ምን ይወራል? መቸስ ‹‹ ውሸት፣ አልቧልታና ሐሜት ከእውነት በበለጠ በፍጥነት ቀየውን ሁል ያካልላሉ›› ይባላል፡፡

መልካም ዕድል(እውነት ከሆነ ማለት ነው)፡፡

የኩረጃ ሃገር!

የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተማሪዎች የመጠቃለያ(ፋይናል) ፈተና እየተፈተኑ ይገኛሉ፡፡አብዛኞቹ ተማሪዎች ከፍተኛ የራስ መተማመን አላቸው፤ እነዲሁም በጣም ጎበዞች ናቸው፡፡ የጉረኛ አስተማሪዎች ፈተና ያለምንም ችግር መድፈን ይችላሉ፡፡ በተቃራኒውም ልክ እንደ ልፍስፍሶቹ አስተማሪዎች ልፍስፍስ ተማሪዎችም ነፍ ናቸው፡፡እናም በዚህ ሳምንት የኩረጃ ጥበባቸውን የሚያስመስክሩበት ይሆናል፡፡ መንግስት ኮርጆ ፖሊሲ ያወጣል፣አስተማሪ ኮርጆ ይፈትናል ኩረጃም ያስተምራል(ለይስሙላ ብቻ የየራሳችሁ ስሩ በሎ ይፎክራል… ፈተናው እስኪያልቅ!)፣ አርቲስቶች ይኮራረጃሉ፣ደራስያን ይኮራረጃሉ፣ ነጋዴዎች በፎርጅድ እቃ ‹‹በአቋራጭ ለመበልፀግ›› ይሯሯጣሉ፡፡ የኩረጃው ትውልድ የኩረጃ ሃገር ለመመስረት እየተብከነከነ ነው …‹‹ ጅግራ እንደመሪው››፡፡

ሃገራችን ኢትዮጵያ የብዙ አስደናቂ ቅርሶች ባለቤት የመሆኗን ጉዳይ ዓለም የመሰከረው እወነታ ነው፡፡ የተወሰኑትን እንኳ እንጥቀስ ከተባለ የአክሱም ሐወልቶች፣ላሊበላን ጨምሮ በሰሜን የሃገሪቱ ክፍል የሚገኙ ውቅር አብያተ ክርሰትያናት፣ባህላዊ አልባሳትና አሰራራቸው፣ባህላዊ የቤትና የእርሻ መሳርያዎች፣ባህላዊ የሙዚቃ መሰራያዎች፣ የተለያዩ ዓይነት አትክልቶች፣ፍራፍሬዎች፣ጥራጥሬዎች ወዘተ እያለን መዘርዘር እንችላለን፡፡እንደ ነዚህ ዓይነት ቅርሶች ቁሳዊ ተብለው እንደሚጠሩ የነገረን የአንደኛ ደረጃ የታሪክ መመርያ መፅሐፍ ነው፡፡መንፈሳዊ ተብለው የሚጠሩ ቅርሶችም አሉን፡፡ለምሳሌም የራሳችን የዜማ ዓይነቶች፣ ቋንቋ፣ፊደላት፣ቁጥሮች፣ስነ ቃላት፣በዓላት፣የጊዜ መቁጠርያ፣ባህላዊ ስርዓቶች(የጋዳ ስርዓት፣የሃገር ሽማግሌዎች፣ ዕድር፣ዕቁብ)ወዘተ መጥቅሰ እንችላለን፡፡ እንዚህ ቁሳዊና መንፈሳዊ ቅርሶች ከብዙ ዓመታት በፊት የተገኙ የአባቶቻችን እፁብ ድንቅ የፈጠራ ውጤቶች ናቸው፡፡ሲወርድ ሲዋረድም እኛ ጋር ደርሷል፡፡

ወላጆቻችን ምንም ዓይነት ቴክኖሎጂ ባልነበረበት ጥንት ዘመን ይህን የሚያህሉ የፈጠራ ውጤቶች ተመራመረው ማግኘት ችሏል፡፡ንገር ገን በቂ ናቸው ለማለት አይቻልም፡፡በአሁኑ ጊዜ ዓለም በየቀኑ በአዳዲሰ ግኝቶች እየተጥለቀለቀች ትገኛለች፡፡ይቅርና ይህቺ የምንኖርባት ዓለም/ፕላኔት ያደጉ ሃገሮች ብዙ ገንዘብና ዕውቀት በመመደብ ሌሎች ፕላኔቶችን በማሰስ ላይ ይገኛሉ፡፡ለምን ቢባል? ሁሌም የተሻለ ነገር ማግኘት እንደሚቻል ስለሚያምኑ ነው፡፡ምነጊዜም ቢሆን የበልጥ ውጤታማ ሊያደርግ የሚችል አሰራር አለ፤ ‹‹እልፍ ሲሉ  እልፍ ይገኛል›› እንደሚባለው ማለት ነው፡፡እናም ዓለም በእውቀትና በቴክኖሎጂ እንደሮኬት እየተመነጠቀች ትገኛለች፡፡ዓለም ሰው መተካት የሚችሉ ሮበቶችና የሰው አካልን መገጠጣጠምና መፍታት የሚችሉ የሕክምና ውጤትችን ለማግኘት እየተፍጨረጨረች ትገኛለች­… የሰው ልጅን ፈትተው የሚገጣጥሙ እጅግ ዘመናዊ ጋራጆች፡፡ አዎ ሌላው ዓለም ድህነት ይቅርና ሞት ጭምርም ለማሸነፍ ሌት ተቀን እየተጣደፈ ነው፡፡

በኛ ሃገርስ? በኛ ሃገርማ ‹‹ተከድኖ ይብስል›› ነው ነገሩ፡፡ ቀንና ሌሊ እየቃዠን ነው የምናሳልፈው… የትም የማያደርስ የቁም ቅዠት፡፡ በኛ ሃገር አዲስ ነገር መፍጠር ቀርቶ አስመስሎ(ኮርጆ) መስራተም አልተቻለም፡፡አብዛኛው ጊዜያችን በከንቱ እያባከንን ያለን ይመስለኛል፡፡ትልቁ ሃብታችን ጊዜ ቢሆንም ፋይዳ በሌለው ነገር ላይ እያባከነው ነው፡፡ተመራመረን አዲስ ውጤት መግኘት ይቅርና በሌሎች ልፋት የተገኘውንም በአግባቡ ለመጠቀም ደንታ የለንም፡፡ለመንደርደራያ ያሕል የህን ካለኩኝ ዘንዳ ወደ ዋናው መንሻ ሐሳቤ ልግባ፡፡

ባአሁኑ ሳምንት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የግማሽ ዓመቱን የመጠቃለያ ፈተና እየተሰጠ ይገኛል፡፡ፈተና በደረሰ ቁጥር ሌሎች ተደራራቢ ፈተናዎች ይከተላሉ፡፡ተማሪዎች ከመጠን በላይ ይጨነቃሉ… በተለይ ጀማሪ(ፈረሽ)ተማሪዎች፡፡ፈተና ስያሜውና አፈፃፀሙ ከሚገባው በላይ ያከበዱት ይመስለኛል፡፡በስያሜው ላይ የእንግሊዘኛው ‹‹exam/test›› ቀጥተኛ ትርጉሙ ከአማርኛው ወይም ከትግርኛው ‹‹ፈተና›› ጋር የሚራራቅ ትርጉም በጣም ይራራቃል፡፡ለምሳሌ

“Exam means: A set of questions or exercises evaluating skill or knowledge and test means 1. A trial of something to see if or how it works or 2.Any standardized procedure for measuring sensitivity, memory, intelligence, aptitude or personality etc.”

በሁለቱም ተምሳሳይ ቃላት (exam/test) ያሉ ጠቋሚ ወይም አስረጂ ትርጓሜዎች ብንወስድ(evaluating/ measuring)  ሲሆኑ ትርጉማቸውም  መመዘን እና መለካት የሚል ይሆናል፡፡በእንግሊዘኛው ትርጉም መሰረት ተመሪ ምን ያህል እንደወቀና እንደተረዳ የመዘናል ወይም ይለካል… በተማረው መሰረት፡፡ ‹‹ፈተና››ግን ተማሪ ለማሸበር የሚደረግ ይመስላል… ‹‹ወደ ፈተና አታግባኝ›› በፆሎት ላይ?በዛ ላይ ደግሞ አብዛኞቹ አስተማሪዎች ተማሪን ለመጣል ከባድ በሚባሉ ጥያቄዎችን ያቶክራሉ፡፡ይህን ያነሳሁት ለምሳሌ ያክል ለመጥቀስ እንጂ የስነ ቋንቋ መሁራን ስራ መሆኑን ስለዘነጋሁት አይደለም፡፡

እንደ ዋናው ችግር ሊነሳ ይሚገባው ነገር ግን የአፈፃፀሙ ጉዳይ ነው፡፡ይህ ችግር የሚመነጨው  ከስርዓተ ትምህረቱ አቀራረፅና ወይም አወጣጥና የመማር ማስተማር ሂደቱ ያጠቃልላ፡፡ሲጀምር የስርዓተ ትምህርቱ ካሪከለም ከሌሎች ሃገሮች የተኮረጀ ነው እንጂ ሃገራዊ መመዘኛ የለውም፡፡

1.              ስርዓተ ትምህረቱ ከሌሎች ሃገሮች የተወሰደ(በጥሬ ቃሉ የተኮረጀ) በመሆኑ  ተማሪዎችና አስተማሪዎች ጭብጡን(ፈሬ ሐሳቡን) በቀላሉ ለመለዋወጥ ሲቸገሩ ይስተዋላል፡፡ አብዛኞቹ አስተማሪዎች ብቃትና ፍላጎት የጎድልባቸዋል፡፡ እነድም የሚናገሩትና የሚያስተምሩት የትምህረት ዓይነት በደምብ አያውቁትም አልያም ፍላጎታቸው ከመጠን በላይ የወረደ ነው፡፡ እንዳነዶቹ በሰሚስትር ሁለቴ ወይም ሶስቴ ክፍል ገብተው የባጥ የቆጡን አውርተው ይወጡና ፈተና ሲደርስ የጥያቄ መዓት ተማሪው ላይ ይጫናሉ… ጎበዝ ለመባል፤ ‹‹የእንትና ፈተና ማንም አይመልሰውም ››ተብሎ እንዲወራላቸው፡፡ ለሌሎቹ አስተማሪዎች ደግሞ ክፍል ማለት የግል ችግሮቻቸውን የሚዘረዙሩበት መድርክ ነው የሚመስለው… የረሮና የአቤቱታ መድርክ፡፡የሌሎቹም የሂይወት ታሪካቸውን እንደ ውዳሴ ማርያም የሚደጋግሙበት፡፡ ይባስ ብሎ ደግሞ አብዛኞቹ የዩኒቨርሲቲ አስተማሪዎች የመጠቃለያ ፈተና ሲደርስ የቡድን ስራ ይጭናሉ፤ ለፈተና በድምብ እንዳይዘጋጁ እንቅፋት ለመፍጠር፡፡

2.              በቂ የሪፈረንስ መፃሕፍት ማግኘት አይቻልም፡፡ ቢገኝም አንድም አስተማሪው ወስዶ ይደብቀዋል አልያም ጊዜ ያለፈበትና ከኛ ሃገር ንባራዊ ሁኔታ ጋር የማይገናኝ ነው፡፡ የኢንተርነት አግልግሎት አሁንም ድረስ ለተመራቂዎች እንጂ ለሌላው ተማሪ አይታሰብም፡፡

3.          የተማሪዎች ምግብ ቤት ንፅህናና የሚቀርበው ምግብ በዓይነትም ሆነ በይዘት የወረደ መሆን ተማሪዎች በተለያዩ የጤና ችግሮች እንዲያዙ እያደረጋቸው ይገኛል፡፡ ተማሪዎች የወጪ መጋራት መፈረማቸው ግዴታ መሆኑ ይታወቃል፡፡ ይሁን እንጂ ለተማሪዎች ተብሎ የሚመደበው በጀት በጣም ትንሽ ከመሆኑ ባሻገር ያለውም በሙሰኞች ሰሚዘረፍ የምግቡ ዓይነት፣ ይዘትና ንፅህና በጣም የወረደ ሰለሚሆን ለጤና ጠንቅ ነው፡፡ወጪ ወጥቶ መብላት እንኳን ለተማሪ ለምንግስት ሰራተኛም እጅግ ፈታኝ መሆኑን ለማንም ግልፅ ይመስለኛል፡፡ይህ ደግሞ ትምህርታቸውን በአግባቡ እንዳይከታተሉ እንቅፋት ይፈጥርባቸዋል፡፡

እናም በተማሪው ላይ እነዚህና ሌሎች ችግሮች ሲደራረቡበት ተመርቆ ስለመውጣት እንጂ ስለማወቅና አለማወቅ ደንታ አይነረውም፡፡ ለእውቀት ከመመራመር ይልቅ እንዴት አድርጎ በፈተና ላይ ከሌሎች ኮርጆ የመመረቅያ ነጥብ ማግኘት እንዳለበት ሲያወጠነጥንና ላይ ታች ሲል ይታያል፡፡ በተላይ አሁን አሁን መኮረጅ ወንጀለኝነቱን ቀርቶ እንደ ጀብድ እየተቆጠረ ነው… መኮረጅ ብልጥነት ሁኗል፡፡በቃ ዋናው ነገር በፈታኙ ዓይን ላይ አለመግባትና ሳይታዩ መንትፎ ማምለጥ ብቻ፤ ካልሆነም ፈተና የመጣሉ ተብለው የሚገመቱ ፍሬ ሃሳቦች በጥስጣስ ወረቀቶች(አጤሬራ)፣በመዳፍ ላይ፣ በክንድ ላይ፣ በልብስ ወዘተ ፅፎ መግባት ከዛም መገልበጥ፡፡አኮራረጁን ለማይችሉት ግን ውርዴትን ማከናነቡ መች ይቀራል፡፡አንዳንድ ተማሪዎች ተሳስተው የሌላ ሰው ስምና የመታወቅያ ጭምርም የኮርጃሉ ይባላል… አጥፍቶ መጥፋት ይሉሃል እነዲህ ነው፡፡

ይህ የኩረጃ ወንጀል ግን ለሃገራችን የማሕበራዊና ኢኮነሚያዊ እድገት እጅግ ፈታኝ መሆኑን እያየነው ነው፡፡ መንግስት ከሌሎች ሃገሮች ፖሊሲዎችና ሰትራተጂዎችን እየተንደፋደፈ የኮርጃል(በነሱ አባባል ‹‹ቃል በቃል›› ይወስዳል)የወረቀት ማድመቅያ ሁኖ ይቀራል፡፡ ካዛም በተደጋጋሚ‹‹የአፈፃፀም ችግር እንጂ ፖሊሲው እንከን አይወጣለትም›› ይባላል፡፡ እንዴ ሊሆን ይችላል? ይህ ነገር ሊከሰት የሚችለው በሁለት ነገሮች ብቻ ነው፡፡ ወይ ፖሊሲው ትክክል አይደለም ወይም ደግሞ ፖሊሲ አስፈፃሚዎቹ በደንብ አልገባቸውም፡፡መፍተሔው ታድያ አንዳቸውን መቀየር ነው… ፖሊሲ አስፈፃሚው ወይም ፖሊሲው፡፡ካልሆነ ግን አሁን እደሚታየው ሃገር በኩረጃ ስትተዳደር ትኖራለች፡፡ኩረጃ ፀረ ልማት፣ፀረ እድገት ነው በማንኛውም መስክ፡፡

በሙዚቃ ስለጎንደር አንዴ ከተዘፈነ ሌሎችም እየተከተሉ ጎንደርን መከራዋን ያበሏታል፡፡ድሬ ከተባለም ዘፈኑ ሁሉ ድሬ ድሬ ድሬ ይሆናል… የገደል ማሚቶ!

አንዱ የመፅሐፍ ተርጓሚ  የስለፍልስፍና መፅሐፍ ተርጉሞ ካሳተመ ሌሎችም በተደጋጋሚ እየተረጎሙ ማሳተም ይጀምራሉ… በየመፃሕፍት መደብሮች ሌላ መፅሐፍ አይገኝም፡፡ዴርቶጋዳ ከተፃፈ አፍሮጋዳ ይከተላል፡፡አንዱ ማሕሙድ ጋር ጠብቂኝ ካለ ሌላውም ቦታ ቀይሮ ቦሌ ፒኮክ ጋር ካልጠበክኝ ብሎ የሙጢኝ ሲል ይስተዋላል… ልጠብቅሽ ቢል ምን ይጎድልበታል?አንዱ ለስደት ከተሰለፈ ሌለውም ይከተለዋል፡፡አንዱ ሐሺሽ ቤት ከከፈተ ሌላውም እንዲሁ ተሸቀዳደሞ ብዙ ሐሺሽ ቤቶችን ይከፍታል፡፡ሰልፍ ይኮረጃል(የዳቦ፣የታክሲ፣የባስ ወዘተ)፣ የጎዳና ላይ ነውጥ ይኮረጃል፣ ሽብርተኝነትና የፀረ አሸባሪ ሕግ ይኮረጃል… ምን የማይ ኮረጅ ነገር አለ? የኩረጃ ሃገር!

እናም የሃገር መሪዎች መኮረጃቸውን በአደበባይ ካመኑ፣አስተማሪዎች ከሌሎች አስተማሪዎች ኮርጀው ፈተና ከፈተኑ፣የዘፋኞች ብቃት እንደ ገደል ማሚቶ ማስተጋባት ከሆነ፣ የመፅሐፍ ደራሲዎች ስም ቀይሮ ማሳተም ከሆነ ስራቸው፣ ተማሪዎች ከማን ተምረው የራሳቸው ይስሩ?እየኮረጁ አትኮረጅ ማለት እየገደሉ አትግል ብሎ የመስበክ ያህል ይቆጠራል፡፡ከተቻለ ኢትዮጵያዊ መቦቀል ያለው አሰራርና ፍለስፍና እናራምድ መኮረጅ የግድ ከሆነብን ግን ካስተሳሰባችንና ንቃተህሊናችን ጋር የሚስማማ ይሁን፡፡ 

አካሄዳችን አያምርም፡፡‹‹አየነ ስወር አይነ ስውርን ቢከተል ተያይዞ…(እኔ ያስፈራኛል! ከፈለጋችሁ እናንተ ጨርሱት)››እንዳንሆን ራሳችን እንሁን፣ የራሳችን እንስራ፡፡

 

ቑልዕነተይ(ሓቀኛ ታሪኽ)

እዋኑ ሓጋይ ስለዝነበረ ሰማይ ዑንቂ በሕሪ እያ መሲላ ዝዋዓለት፡፡ምስ ናይ ቑልዕነት ማሓዛይ ኪዳኑ ወንበሮ ኣብ ዝብሃል ቦታ ኢና ኣጣልን ከፍትን ክነጓሲ ዉዒልና፡፡ኣብ ደላ ከተማ ሓሙስ ማዓልቲ ዕዳጋ እዩ ኔሩ፡፡ፀሓይ ናብ ምዕራብ ገፅ በፍጥነት ትሕምበባላ፤ ብሩሑቕ ሰማይ ነኺሶም አብ ዝራኣዩ ጎቦታት  ንምሕባእ ትሽቀዳደም ዘላ ትመስል፡፡ሐዚ ግዘ እቶ እቶ ኮይኑ አሎ፡፡ አነን ኪዳኑን ኣጣልን ኣባጊዕን እናገናሕና ናብ ገዛ ነምርሕ አለና፡፡ዝተወሰና ኣጣል ተፈልየን ብዝተሰሓሐተ መንገዲ ክጉዓዛ ስለዝራኣኹ ክምልስ ካብ ዓርከይ ተፈለየ ንእሽተይ ምስ ተጓዓዝኹ ዝኾነ ፅላሉት ነገር ብድሕሪተይ ፅዕንዕን ስለዝበለኒ ንድሕሪት መናዕ ኢለ ተራኣኹ ከም በሃርዛፍ ነወሕቲ አእጋር ዘለዎ ስብኣይ ተገቲሩ፡፡

ምሒር ሰንቢደ!ግን ከዓ ወስ ኣይበልኹን፡፡መላእ ኣካላተይ ምንቅጥቃጥ ጀሚሩ፤ ኣእዳወይን ዓንዲ ሑቐይን ረሃፅ ይስመዓኒ አሎ፡፡እትስብኣይ ብጣዕሚ ገዚፍ እዩ፡፡ሸለፉ ጉንዲ ሽሕነት የመስል፡፡ፃዕዳ ኮንጎ ጫማ ተዓጢቑ፤ሕጥጥ ዝበለት ፀላም ቁምጣ ሰረ ምስ ሰማያዊት ዝሕብራ፣ካብ የማናይ ሽምጡ ጫፍ ናብ ፀጋማይ ማእገሩ ብፃዕዳ፣ቐይሕን ብጫን ሕብሪ ዝመልከዐት ከናቲራ ተኻዲኑ፤ክሹፍ ድማ ኣብ ማእገሩ ገይሩ ኣሎ፡፡ፀሊም ሃሪ ዝመስል ጉተናኡ ችምችም ኣቢሉ ሰንቲርዎ አሎ፡፡ኣብ የማናይ ኢዱ ጎጀሞ(ጎዘሞ)ስለዝሓዘ እምበር ናይ ቐደም ተጋዳላይ ዝመስል ሰልዐም ጎበዝ እዩ፡፡ሃንደበታዊ ድምፂ ‹‹ኣንታ ቖልዓ!››ኢሉ ፀወዐኒ፤ ‹‹ኣ…ኣ…ቤ…ት›› በልኹዎ ድምፀይ እናተቖራረፀ፡፡‹‹ወዲ መን ኢኻ!››ዝኾነ ሓፂን ነገር ርእሰይ ዝፈንፀሓኒ እዩ መሲሉ ተሰሚዑኒ፤ከምባሓድሽ ከዓ ደንጊፀ፡፡ኣደ ሕጎይ‹‹ዝኾነ ሰብ ወዲ መን ኢኻ ኢሉ እንተጠየቑካ፣ ወዲ ቐሺ ብርሃኑ ኢልኻ ኢኻ ዝትምልስ፡፡ከምኡ እንተዘይ ገይርኻ ግን ናይ ኣቦኻ ፀላእቲ ሓኒቖም ክቐትሉኻ እዮም!›› ኢላ ዘጠንቐቐትኒ ውን በለኒ እሞ ሰውነተይ ሽምቕቕ እናበለኒ‹‹ወዲ ቐሺ ብረሃኑ›› ኢለ መለስኹሉ፡፡ናይ ባጫ  ስሓቐ እና ስሓቐ‹‹እሀሀሀ ንኻሊእ ሸውዲዮ››ኢሉ ጎጀሞኡ ካብ ማእገሩ አውሪዱ አቦራ ከምዘራግፍ አብ ብልሑ ‹‹ኡፍ! ኡፍ!ኡፍ!›› በለሞ ‹‹ሓቂ ተዛረብ! ተዘይኾይኑ ግን ብዚ ጎጆሞዚ እየ ኽሳድኻ ዘብርረካ!›› በለኒ፡፡በሃንደበት ጎረረይ ደረቐ፤ መልሓሰይ ናብ ተሕናገይ ልሕድድ በለት፡፡መብረቕ ከም ዝወቐዐኒ ብደወይ ደሪቐ ዓይኑ ዓይኑ ኣትኲረ ይጥምቶ ኣለኹ፡፡

‹‹ንዓማ ኣንታ ቖልዓ›› ኢሉ ስለዝፀወዖ አማዓዲዩ ይጥምተና ዝነበረ ማሓዛይ ‹‹ሒሕ ሒሕ›› እናበለ ብጉያ ደበኽ ምስ በለ ወዮ ስብአይ ‹‹ስማዕ!ኣንታ ነዳፍ እዝ ቖልዓ ዚ ወዲ መን እዩ?››ኢሉ ሓተቶ፡፡መሓዛይ  ድማ ጋእ ጋእ እናበለ‹‹እ…እ…እ ወዲ ቐሺ ብርሃኑ›› ኢሉ መለሰሉ፡፡‹‹ፈስ ፋስ መላኸዒ!ክትሽውደኒ አይትሞክር፣ እንተዘይ ኾይኑ… እህእ››በለ ጎጀሞኡ እናወዛወዘ፡፡ኣነን መሓዛይን ዓይኒ ንዓይኒ ተረኣአና፡፡እቲ አባጁጁ ዝመስል ስብአይ ንምሓዛይ‹‹አይትዛረብን!›› ኢሉ ኣፋጠጠሉ፡፡ምሓዛይ ርእሱ እናሓኾኸ‹‹ኣነኳ ርግፀኛ ኣይኾንኩን፣ ገለ ሰባት ግን ወዲ ገዳሙ እዩ እዮም ዝብሉ፡፡››ምስበሎ ውቀዒት ልበይ ደረተይ ክፍንፅሐኒ በለ፡፡ ኣዕንተይ ማንታ ማንታ ንብዓት የራግፍዎ ኣለው፡፡ ሽንተይ ኽልተ ኣእጋረይ ከም ሓዊ እናቃፀለኒ እንትወርድ ተሰመዐኒ፡፡ኽሳደይ ተቖሪፀ፣ ርእሰይ ንበይና፣ዝተረፈ ኣካለይ ከዓ ንበይኑ ተረኣየኒ፡፡በቃ!ድሕሪ ዝተወሰና ደቓይቕ ኣካለይ ብጎጀሞ ተቖራሪፁ ካብዛ ዓለም ከምዝሰናበት ርግፀኛ ኾንኩ፡፡

ዘይተሓሰበ ነገር!ወዮ ስብኣይ ተንበርኪኹ ከማይ ምንባዕ ጀመረ፡፡ኢደይ ሒዙ ናብ ባዕሉ ጉስስ አበለኒ እሞ ገንባረይን ኢደይን ሰዓመኒ፡፡ናብ ደረቱ ድማ እጥብቕ ኣቢሉ ሓቖፈኒ፡፡እቲ ዝኸውን ዘሎ ትኣምር ሕልሚ ይኹን ግሃድ ክፈልጦ ኣይካኣልኹን፡፡ንብዓቱን ንብዓተይን ብኽሹፉ እናፀረገ ንመሓዘይ‹‹ስማዕ! ኣታ ነዳፍ! ምሓዛኻ ንፀላኢ ኣሕሊፍኻ ትህብ!በል ድሕሪ ሐዚ ከይትለምድ፡፡›› በሎ፡፡‹‹ይስፋው! ኣነኮ ክንድዚ ዝኣክል ብፍርሒ ዝትጭነቕ ዘለኻ ኣይ መሰለንን፡፡ድሕሪ ሐዚ ግን ፍለጠኒ እያሱ  እብሃል፡፡ ሓው ኣቦኻ እየ፡፡››በለኒ እሞ ኣስዒቡ ድማ‹‹ኣነ እናሃለኹ ማንም ኣይነኸአካን፡፡ ኣጆኻ!ድሕሪ ሐዚ ክትፈርሕ ይብልኻን፡፡›› ኢሉ ግንበረይ ስዒሙኒ ኸደ፡፡

ዕሸል እናሃለኹ ብዙሕ ፍርሓት፣ሓዘን፣ድንጋፀን ታሕጓስን ተፈራሪቑኒ እዩ፤ከምዛ መዓልቲ ቲኣ ግን መሪር ፍርሓት ተሰሚዑኒ አይፈልጥን፡፡ እያሱ ነጋሽ ንእሽተይ ሓዋ ንብዓልቲ ገዛኡ ናቦይ(ወላዲየይ) እንትኾን ከመይ ከምዝነብር ንክዕዘበኒ ኢሉ ዝፈፀሞ ካብ ግርህነት ዝተላዓለ ስሕተት ንዓይ ካብ ዝሽከሞ ንላዕሊ እዩ ነይሩ፡፡ክሳብ ዕለተ ሞተይ እውን ኣይርስዖን፡፡

‹‹ከያንዳንዱ ትልቅ ሐብት በስተጀርባ ብያንስ አንድ ትልቅ ወንጀል አለ!››

ታጥረው በተቀመጡ የሼክ አል አሙዲ ኩባንያዎች ይዞታዎች ላይ ምርመራ ተጀመረ

የኢትዮጵያ ህገ መንግስት በአንቀጽ 25 ስል የእኩልነት መብት  እንደሚከተለው ይላል፤

ሁሉም ሰዎች በሕግ ፊት እኩል ናቸው፤ በመካከላቸውም ማንኛውም ዓይነት ልዩነት ሳይደረግ በሕግ እኩል ጥበቃ ይደረግላቸዋል፡፡ በዚህ ረገድ በዘር፣በብሔር፣ ብሔረሰብ፣በቀለም፣ በጾታ፣ በቋንቋ፣ በሃይማኖት፣ በፖለቲካ፣ በማኅበራዊ አመጣጥ፣ በሀብት፣በትውልድ ወይም በሌላ አቋም ምክንያት ልዩነት ሳይደረግ ሰዎች ሁሉ እኩልና ተጨባጭ የሕግ ዋስትና የማግኘት መብት አላቸው፡፡

ህገ መንግስታችን እንዲህ ቢልም በተግባር የምናየው ግን በግልባጩ ነው፡፡ እነዚህ በሽህ አሊ አል አሙዲን  ስም የተመዘገቡት ቦታዎች ታጥረው ከተቀመጡ አስራ አምስት ዓመት አልፏቸዋል፡፡‹‹በኢንቨስትመንት ሕጉ መሠረት ከሁለት ዓመት ባነሰ ጊዜ ግንባታ ይካሄድባቸዋል የሚል ውል ቢኖርምም›› የዚህ ባለሐብት ግን ውሉ ካአስራ አምስት ዓመታት በኋላም ከአንድ ወር በፊት ‹‹ማስተንቀቂያ ሊሰጥ ነው››የሚል ዜና በሪፖርተር ተዘግቦ ነበር፡፡ አሁን ደግሞ ‹‹ምርመራ ሊካሄድ ነው›› እየተባለ ነው፡፡ የምን ምርመራ ነው? ህግ የተላለፈ ውል የለ ቅድመ ሁኔታ ፈርሶ መሬቱ ወደ ሚመለከተው አካል መመለስ ሲገባው መለማመጡ ምን አመጣው? ትክክለኛው መልስ ትላልቅ ባለሃብቶች የትላልቅ ዱላ ባለ ቤት ስለሆኑ ብቻ ነው፡፡በሃገራችን ሰብአዊ መብት የሚከበረው በህግ ሳይሆን በጉልበት መሆኑን የሚያሳይ ነው፡፡ጉልበት ያለው የፈለገው ዓይነት ወንጀል ቢፈፅምም በጉልበቱ ይከበራል፡፡ጉልበት የሌለው ግን ወንጀል ፈፅሞ ይቅርና ንፁህ እያለም ቁም ስቅሉን እያየ ነው፡፡

‹‹በአገር አቀፍ ደረጃ የሼክ አል አሙዲ ኩባንያዎች የያዟቸው በርካታ ይዞታዎች በተገባው ውል መሠረት ግንባታ እየተካሄደባቸው ባለመሆኑ፣ ከተለያዩ የኅብረተሰብ ክፍሎች ጥያቄዎች በተለያዩ አጋጣሚዎች ተነስተዋል፡፡››ቆይ ህዝብ ፈርቶ ዝም ቢልስ ንሮ መንግስ ስራውን አይሰራም ድንዴ?ዜጎች ግብር የሚከፍሉት እኮ ገንዘብ ስለበዛባቸው አይደልም፡፡ ህግ እንዲ ከበርላቸው ነው፡፡

‹‹ሁኔታው ያሳሰበው ኢሕአዴግና ኢሕአዴግ የሚመራው መንግሥት ለባለሀብቱ የተሰጡት ቦታዎች እስካሁን ለምን ግንባታዎች እንዳልተካሄደባቸው ምክንያቱን ለማወቅና ውሳኔ ላይ ለመድረስ ምርመራ ጀምሯል፡፡›› ምንም ዓይነት ምርመራ አያስፈልገውም! ባለሐብቱ ግዴታቸውን አልተወጡም፤ ስለዚህ እንደማንኛውም ዜጋ(ሕጋዊ ዜግነታቸው ሳዑዲ ዓረብያ ቢሆንም) እርምጃ ሊወሰድባቸው የገባል፡፡መሬቱ ወደሚመለከተው አካል መመለስ አለበት፡፡

ካልሆነ ግን ይህ መንግስት በራሱ ፍላጎት የውርዴት ካባ እየለበሰ መሆኑን ማወቅ አለበት፡፡

አለበት፡፡ህግ ይከበር!መንግስት እኩልነታችን በወረቀት ብቻ ሳይሆን በተግባር ልያሳየን ይገባል፡፡